Όταν ξεσπά ο πόλεμος, τάσεις που ήδη υπήρχαν αλλά μπορούσαν να μένουν κρυμμένες ή να παρουσιάζονται ως «ανύπαρκτες» γίνονται πλήρως ορατές. Πριν από τον πόλεμο είναι εύκολο να καλύπτονται οι κρατικιστικές στάσεις με αντιαυταρχική ρητορική, σε συνθήκες πολέμου όμως γίνεται φανερό πόσο ψεύτικη και υποκριτική μπορεί να είναι αυτή η ρητορική. Στο παρακάτω σχόλιο το δείχνουμε αυτό με το παράδειγμα των Solidarity Collectives και των υποστηρικτών τους.
/ Ελληνικά / Español / Magyar / український / English / Česky /
Σε άρθρο των Solidarity Collectives (https://www.solidaritycollectives.org/en/biopolitics-of-war-forced-deportation-of-ukrainian-children/), διαβάζουμε αποσπάσματα που παραπέμπουν στη θέση του Φουκώ για τη βιοεξουσία: «Η βιοεξουσία του σύγχρονου κράτους δεν περιορίζεται σε τιμωρητικές ή απαγορευτικές λειτουργίες, επιτηρεί τους δείκτες γεννήσεων και θανάτων, επιβάλλει εμβολιασμούς, εφαρμόζει καραντίνες και μέτρα επιστράτευσης».
Κανείς δεν θα διαφωνούσε με αυτό, ως γενικό σχήμα. Στην περίπτωση όμως των Solidarity Collectives εφαρμόζεται χειριστικά και επιλεκτικά, στρέφεται μόνο ενάντια στον ρωσικό στρατό εισβολής και τις ρωσικές κρατικές αρχές. Το άρθρο τους εφιστά την προσοχή στην αρπαγή παιδιών και στον εξαναγκαστικό εκρωσισμό τους. Ωστόσο, ούτε σε αυτό ούτε σε άλλα άρθρα τους δίνεται αντίστοιχο βάρος στις αρπαγές ανδρών από τον ουκρανικό στρατό και στην εξαναγκαστική αποστολή τους στην πρώτη γραμμή, όπου συχνά σκοτώνονται, παρότι θα προτιμούσαν να φύγουν και να βρουν ασφάλεια.
Οι Solidarity Collectives συνεχίζουν την πολεμική τους προπαγάνδα γράφοντας: «Χάρη σε μελέτη του Πανεπιστημίου Yale που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της καμπάνιας Bring Kids Back UA, γνωρίζουμε σήμερα για 19.546 παιδιά που μεταφέρθηκαν ή απελάθηκαν με τη βία στο έδαφος της ρωσικής ομοσπονδίας, όμως ο πραγματικός αριθμός δεν μπορεί να υπολογιστεί σε συνθήκες κατοχής και ενεργών εχθροπραξιών».
Γιατί το λέμε πολεμική προπαγάνδα; Επειδή πρόκειται για επιλεκτική χρήση πληροφοριών με στόχο να παρουσιαστεί το ένα εμπόλεμο κράτος ως αποκλειστικός επιτιθέμενος και το άλλο κράτος μαζί με τους μηχανισμούς στήριξής του, ως αθώα θύματα. Μιλούν για 19.546 παιδιά που εκτοπίστηκαν με τη βία. Όμως, ενώ ο αριθμός των ανδρών στην ουκρανία που στέλνονται με τη βία στο μέτωπο ξεπερνά αυτό το μέγεθος, δεν αναφέρουν τίποτα, ούτε γράφουν καθαρά για αυτό που συμβαίνει και ότι είναι αναγκαίο να παλέψουμε ενάντιά του, όπως είναι αναγκαίο να παλέψουμε και ενάντια στην αρπαγή παιδιών από τη ρωσική ομοσπονδία.
Οι Solidarity Collectives συνεχίζουν: «Πρόκειται για ένα κλασικό παράδειγμα βιοπολιτικής με λογική ολοκληρωτισμού: με πρόσχημα τη “διάσωση” ή την “εκκένωση”, το παιδί γίνεται αντικείμενο κρατικής πολιτικής, η ζωή του σχεδιάζεται, αλλοιώνεται και αξιοποιείται, σαν να μην είναι πρόσωπο αλλά εργαλείο. Στην ουσία, είναι η αποικιοποίηση του μέλλοντος».
Μπορεί καμιά και πάλι να συμφωνήσει. Και πάλι, όμως. προκύπτει το ερώτημα: γιατί οι Solidarity Collectives δεν υιοθετούν την ίδια οπτική για τους προλετάριους που στην ουκρανία γίνονται αντικείμενο ουκρανικής κρατικής πολιτικής, ανθρώπους των οποίων η ζωή σχεδιάζεται, αλλοιώνεται και αξιοποιείται σαν να μην είναι πρόσωπα αλλά εργαλεία;
Υπάρχουν πολλά παραδείγματα, παλιά και σύγχρονα, που δείχνουν ότι ο πόλεμος καταστρέφει τους ανθρώπους όχι μόνο μέσω της εξόντωσης, αλλά και μέσω της πίεσης να αλλάξουν ως πρόσωπα όσοι καταφέρνουν να επιβιώσουν. Τα θύματα του πολέμου συχνά μετατρέπονται και τα ίδια σε θύτες ή σε ανοιχτούς, ή «σιωπηλούς», υποστηρικτές των θυτών. Ευαισθητοποιούνται απέναντι σε συγκεκριμένες μορφές πόνου, αλλά μένουν αδιάφοροι απέναντι σε άλλες. Για παράδειγμα, εκφράζουν συμπόνια για παιδιά που απάγονται από τον στρατό εισβολής, αλλά δεν δείχνουν την ίδια συμπόνια για άνδρες που αρπάζονται και στέλνονται στον θάνατο από τον «εγχώριο» στρατό. Εδώ εμφανίζεται μια στρεβλή μανιχαϊστική αντίληψη: ο στρατός εισβολής ως απόλυτο κακό, ο στρατός του κράτους που αμύνεται ως καθαρό καλό. Απομένουν μόνο δύο πόλοι, χωρίς τίποτε ενδιάμεσα. Και αυτοί οι πόλοι συχνά περιγράφονται με αφηρημένη ρητορική «καλού–κακού» ή με την αναπαραγωγή ψευδών αντιθέσεων, όπως φασισμός/αντιφασισμός, δικτατορία/δημοκρατία, ιμπεριαλισμός/αντιιμπεριαλισμός κ.ο.κ.
Αφού η αντίληψη της πολεμικής κατάστασης είναι τόσο στρεβλή, δεν είναι περίεργο που, ενώ η αρπαγή παιδιών από τον ρωσικό στρατό παρουσιάζεται ως έγκλημα πολέμου, πράγμα που αναμφίβολα είναι, η αρπαγή ανδρών στρατεύσιμης ηλικίας βαφτίζεται «αναγκαία άμυνα» ή απλώς αποσιωπάται. Όσοι και όσες υπερασπίζονται αυτή τη λογική κατηγορούν τους επικριτές τους για «πουτινισμό» ή ότι υιοθετούν φιλορωσική προπαγάνδα. Κατά τη γνώμη τους, δεν πρέπει να αναδεικνύουμε τις αρπαγές και την εξαναγκαστική θυσία ανδρών στην ουκρανία, επειδή ο Πούτιν αξιοποιεί το φαινόμενο αυτό στη δική του πολεμική προπαγάνδα. Σαν να μιλάμε γι’ αυτό για τους ίδιους λόγους που το επικαλείται ο Πούτιν. Οφείλουμε να μιλάμε για κρίσιμα ζητήματα, ακόμη κι αν τα εκμεταλλεύεται ο εχθρός. Οφείλουμε να ξεκαθαρίζουμε τα δικά μας κίνητρα, συμβάλλοντας έτσι σε μια συνολική διέξοδο που, πέρα από την αντιμετώπιση των αρπαγών που πραγματοποιούνται τόσο από τη ρωσία όσο και από την ουκρανία, θα περιλαμβάνει και την αντιμετώπιση της προπαγάνδας του Πούτιν και των πρακτικών όλων των ιμπεριαλιστικών μπλοκ.
Εδώ ασκούμε κριτική σε κάτι γνωστό σε όσους κοιτούν πίσω στα γεγονότα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ο Χίτλερ, οι ναζί, οι θάλαμοι αερίων, το Ολοκαύτωμα, η πολεμική επέκταση, όλα αυτά χρησιμοποιήθηκαν για να δικαιολογηθεί η σιωπή γύρω από τα γκουλάγκ του Στάλιν ή την καταστολή του εργατικού κινήματος στις ΗΠΑ και τη Μεγάλη Βρετανία. Και όχι μόνο για να υπάρξει σιωπή, αλλά και για να συγκροτηθεί συμμαχία με τον αμερικανικό, τον βρετανικό και τον «σοβιετικό» ιμπεριαλισμό στο όνομα του αντιφασιστικού Λαϊκού Μετώπου. Άλλες εποχές, άλλοι πόλεμοι, όμως η ίδια τάση παραμένει: να «υπερασπιζόμαστε» ή να υποβαθμίζουμε την εγχώρια τυραννία, επειδή ο «εξωτερικός» εχθρός παρουσιάζεται ως ο μεγαλύτερος και πιο απειλητικός απ’ όλους και, επιπλέον, αξιοποιεί την τυραννία σε ορισμένα εδάφη για να «νομιμοποιεί» τη δική του τυραννία.
Οι Solidarity Collectives γράφουν: «Η ρωσία συχνά καλύπτει την επιθετικότητά της ως «αντιφασιστικό αγώνα», επικαλούμενη ρητορική απελευθέρωσης, όμως η πρακτική των απελάσεων, του εξαναγκασμένου εκρωσισμού και της εξάλειψης της ταυτότητας των παιδιών δεν είναι καμία ανθρωπιστική αποστολή. Είναι πράξη ιμπεριαλιστικής βίας, που δικαιολογείται από τη λογική της βιοπολιτικής».
Συμφωνούμε! Θα θέλαμε όμως να προσθέσουμε ένα κρίσιμο γεγονός: η ουκρανία συχνά καλύπτει τη δική της επιθετικότητα ως «αντιιμπεριαλιστικό αγώνα», επικαλούμενη ρητορική απελευθέρωσης, όμως η πρακτική των απελάσεων, της εξαναγκαστικής στρατολόγησης και της απαγόρευσης εξόδου από τη ζώνη του πολέμου δεν είναι καμία ανθρωπιστική αποστολή. Είναι πράξη ιμπεριαλιστικής βίας, που δικαιολογείται από τη λογική της βιοπολιτικής.
Και σε όσους θα ήθελαν να υποβαθμίσουν αυτή τη βία αμφισβητώντας τον ιμπεριαλιστικό της χαρακτήρα, υπενθυμίζουμε ένα απλό γεγονός: ο ουκρανικός στρατός εξαρτάται από στρατιωτικές προμήθειες της Ευρώπης και των ΗΠΑ. Άρα είναι δύσκολο να υποστηριχθεί ότι, από τη μία, υπάρχει ένας ιμπεριαλιστής επιτιθέμενος, η ρωσία, και από την άλλη ένα μη ιμπεριαλιστικό θύμα που απλώς αμύνεται, η ουκρανία. Ένας σύμμαχος ιμπεριαλιστικών δυνάμεων δύσκολα μπορεί να αρνηθεί τη συμμετοχή του σε ιμπεριαλιστική επιθετικότητα. Οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις που εξοπλίζουν την ουκρανία εξοπλίζουν και το Ισραήλ, το οποίο διαπράττει γενοκτονία στη Γάζα. Η αποσιώπηση αυτών των συνδέσεων σίγουρα δεν μας βοηθά να αναπτύξουμε μια σοβαρή ανάλυση που θα επέτρεπε να αλλάξουμε την πραγματικότητα με τρόπο ουσιαστικό. Η κακή ανάλυση οδηγεί σε κακά συμπεράσματα και τα κακά συμπεράσματα οδηγούν σε τραγικές πρακτικές.
-Anonymous anarchists
– February 2026
Source : Biopolitics of war and distorted bipolar vision | anarchistnews.org